Casus Subarachnoïdale Bloeding (SAB)

Titel
Hoofdpijn!

Onderwerp
Subarachnoïdale Bloeding (SAB)

De casus is bedoeld voor studenten in de doctoraalfase van de opleiding Geneeskunde of
voor co-assistenten.

Literatuur
Diagnostisch kompas 2002/2003.
Farmacotherapeutisch Kompas 2002/2003.
Artikelen Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde.
Neurologie. A. Hijdra e.a. (2e herz. dr. 1998), A. Hijdra e.a.

Ziekteverloop
Een 58-jarig man wordt naar de neuroloog op de SEH doorverwezen door de huisarts
vanwege plots ontstane, zeer hevige hoofdpijn. Op de SEH wordt de diagnose subarachnoidale
bloeding gesteld. Patient wordt op de IC geplaatst; clippen kan pas op dag 2,
anti-ischaemisch beleid moet worden ingesteld.
De casus eindigt wanneer de juiste therapie (clippen of coilen) is uitgevoerd.

Introductie
De heer K., 58 jaar, meldt zich op verwijzing van zijn huisarts bij u, neuroloog op de eerste
hulp. Tijdens het ophangen van een lamp heeft hij plots last gekregen van hele hevige
hoofdpijn, nu ongeveer 3 uur geleden. De hoofdpijn was zo hevig, dat hij direct van de ladder
geklommen is om op bed te gaan liggen. Zijn vrouw heeft toen de huisarts gebeld, die hem
doorverwezen heeft naar het ziekenhuis.

Dag 1

Anamnese

Medicatie
Patiënt gebruikt soms een paracetamol tegen pijn in de rug. Ongeveer 2-4 maal in de maand.
Verder gebruikt hij niets, ook geen antistollingsmedicatie of anti-epileptica.

Hoofdpijn
Patiënt geeft aan zeer hevige pijn te hebben in het achterhoofd. De pijn is zeer plots ontstaan,
van de ene op de andere seconde. Dergelijke pijn heeft patiënt nog nooit meegemaakt.
(Commentaar: Bij migraine zit de pijn meestal lateraal, en zou daarnaast ook door patiënt
herkend worden. Ook bij subarachnoïdale bloedingen is herhaling mogelijk omdat er soms
“warning” bleeds optreden, die zich ook manifesteren als hevige hoofdpijn aanvallen.)

Hoesten
‘s Ochtends bij het wakker worden heeft patiënt vaak een hoestbui. Volgens hem is dit een
gewoon rokershoestje.
(Commentaar: Irrelevant, of dacht u soms aan een hersenmetastase van een longcarcinoom?
Dit geeft hele andere klachten.)

Hartkloppingen
Patiënt geeft aan hier nooit last van te hebben gehad, en ook nu niet.

Laatste maaltijd
Drie sneetje brood met boter en oude kaas samen met twee kopjes thee als lunch. Dat is nu
zo’n vier uur geleden.

Zuurbranden
Patiënt heeft soms last van zuurbranden na de warme maaltijd en neemt dan meestal een
Rennie.

Misselijk
Patiënt is misselijk.

Braken
Patiënt heeft tot nu toe tweemaal gebraakt, zojuist nog.
(Commentaar: Braken kan zowel bij migraine als bij intracraniële afwijkingen zoals meningitis
of SAB. Toch is het wel nuttig om te weten, want echt onschuldige hoofdpijnen gaan meestal
niet gepaard met braken (behalve dan migraine).

Defaecatie
Onveranderd.

Gewichtsveranderingen
Patiënt staat eigenlijk nooit op de weegschaal. Grotere veranderingen hebben er in ieder
geval niet plaatsgevonden, want dan had hij het moeten merken.

Intoxicaties
Alcohol 1 of 2 borreltjes ’s avonds.
Rookt 10 sigaretten per dag.

Koude rillingen

Gisteren wat kouwelijk geweest, meldt zijn vrouw, geen koorts opgemeten.

Zweterig
Ja

Claudicatie
Patiënt heeft geen klachten bij het lopen.

Loopstoornis
Patiënt heeft altijd prima kunnen lopen.
(Commentaar: Dit is overbodig en kost tijd; alles wijst op acute intracraniële pathologie.)

Geheugen
Dit is nog altijd prima intact. Zijn vrouw beaamt dit.
(Commentaar: Gezien de klacht heeft u geen reden om aan dementie te denken.)

Giftige stoffen
Sommige stoffen die in de kassen gebruikt worden zijn inderdaad giftig. Patiënt zegt echter
altijd zeer voorzichtig daarmee om te gaan.
(Commentaar: Dacht u aan een intoxicatie? Bij deze patiënt moet u in de allereerste plaats
andere ziektebeelden overwegen.)

Voorgeschiedenis
Op 12-jarige leeftijd een acute appendicitis, waarvoor resectie.
Op 16-jarige leeftijd een collis fractuur na een val van een brommer.
Op 56-jarige leeftijd een lichte hersenschudding, na een auto-ongeluk.

Hersenschudding
Patiënt heeft twee jaar geleden na een auto-ongeval een lichte hersenschudding opgelopen.
(Commentaar: acute hevige hoofdpijn ontstaat niet na enige tijd door een hersenschudding.)

Epilepsie
Patiënt vraagt u of u vallende ziekte bedoelt. Nee, daar heeft hij nooit last van gehad.

Familie-anamnese
Zijn moeder heeft op oudere leeftijd lichte diabetes gehad, en zijn jongere broer heeft jicht.
(Commentaar: te algemene vraag bij deze patiënt. U kunt beter vragen naar migraine als u
daaraan denkt.)

Migraine in de familie

Voor zover patiënt weet komt er geen migraine in de familie voor.
(Commentaar: Bij migraine komt in 50% van de gevallen een belaste familie-anamnese voor.
Deze vraag kan enigszins helpen bij de differentiatie tussen SAB en migraine.)

(Psychische) spanningen

Patiënt geeft aan zich de laatste paar weken een beetje zorgen te maken over de rekeningen,
omdat de gasprijs pas weer is verhoogd.
(Commentaar: Irrelevant! Dit soort vragen niet stellen bij een acuut zieke patiënt!)

Bewusteloosheid
Voor zover hij kan nagaan, is hij niet buiten bewustzijn geweest.
(Commentaar: Intracraniële bloeding wordt overwogen bij deze anamnese, hierbij kan men
korter of langere tijd bewusteloos raken. Dit geeft richting aan de diagnose.)

Grieperigheid
Nee, tot drie uur geleden had patiënt helemaal nergens last van.
(Commentaar: de kans op meningitis is gezien de anamnese niet erg groot. Dit is dus niet
een erg relevante vraag. Het is natuurlijk niet verboden deze vraag te stellen. Gezien de
noodzaak van snelle diagnostiek s.v.p. niet teveel van dit soort vragen.)

Bloeddruk
De huisarts heeft soms wel eens de bloeddruk opgemeten, en dan was deze altijd normaal.
(Commentaar: Hoge bloeddruk is een risicofactor voor bloedingen, dus ook voor intracraniële
bloedingen.)

Krachtsverlies
Patiënt heeft bij zichzelf vooralsnog geen krachtsverlies gemerkt. Maar sinds de hoofdpijn
begonnen is, heeft hij nog niet alles geprobeerd.
(Commentaar: Intracraniële bloedingen kunnen gepaard gaan met halfzijdige parese
(Migraine trouwens ook).)

Lichamelijk onderzoek

Temperatuur
37.8 graden Celsius
(Commentaar: Van belang i.v.m. mogelijke meningitis. Echter ook bij intracraniële bloedingen
is de temperatuur vaak wat verhoogd, vooral na enige tijd.)

Bloeddruk
140/90 mm Hg
(Commentaar: Intracraniële bloedingen, dus ook SAB, treden eerder op bij hypertensie.)

Oriëntatie in tijd en plaats
Patiënt weet niet welke maand het is en meent daarnaast op zijn werk te zijn.
(Commentaar: Bij subarachnoïdale bloeding en meningitis zijn er vaak
bewustzijnsstoornissen. Desoriëntatie is een vorm van bewustzijnsstoornis. Men moet hier
goed op letten.)

Brudzinski I en II
Brudzinski I: hoofd beweegt soepel en beide benen blijven liggen.
Brudzinski II: het liggende been blijft recht.
(Commentaar: Controle op meningeale prikkeling is altijd van groot belang bij acute hoofdpijn.
In de eerste uren na een subarachnoïdale bloeding is er meestal nog geen meningeale
prikkeling.)

Oriënterend reukonderzoek
Normaal.
(Commentaar: Tijdrovend onderzoek dat geen relevantie informatie oplevert voor de
diagnostiek bij deze patiënt.)

Inspectie van de huid (op petechieën.)
Normale huid. Geen petechieën.
(Commentaar: Bij deze patiënt bestaat er een geringen verdenking op meningitis. Bij een
menigococcen-menigitis komen vaak petechieën voor. Altijd even nakijken.)

Testen van de spierkracht links en rechts tegen weerstand in.

Links is deze iets minder.
Patiënt klaagt dat de hoofdpijn toeneemt!
(Commentaar: Inspannend onderzoek dat geen extra informatie oplevert. Indien u na de
anamnese een SAB vermoedt, is een oriënterend onderzoek van de motoriek hier voldoende.
Inspanning moet vermeden worden i.v.m. bloeddrukverhoging.)

Oogbewegingen
Ongestoord naar alle richtingen.
(Commentaar: Een N. oculomotoriuslaesie kan informatie geven over de plaats van het
aneurysma bij een subarachnoïdale bloeding. (Weet u welke plaats?)

Pupilreacties
Normaal, zowel direct als consensueel.
(Commentaar: Bij elke hersenaandoeing moeten de pupilreacties worden onderzocht en
genoteerd. Ze kunnen, bijvoorbeeld bij inklemming, later veranderen.)

Gezichtsvelden (oriënterend)
Geen duidelijke hemi-anopsie.
(Commentaar: Duidelijke hemianopsie links zou bijvoorbeeld wijzen op een laesie rechts
occipitaal of temporaal. Nuttig onderzoek in verband met de lokalisatie van de afwijking in de
hersenen.)

Temperatuurzin
Patiënt maakt enkele fouten en wordt ongeduldig.
(Commentaar: Uitgebreid sensibel onderzoek; niet doen bij acuut zieke patienten.)

Proef van Romberg
Patiënt wankelt en geeft een toename van de hoofdpijn aan.
(Commentaar: Een patiënt met een mogelijke subarachnoïdale bloeding mag niet opstaan.)

Fundoscopie
Geen afwijkingen.
(Commentaar: Routine bij elke verdenking op hersenaandoening. Bovendien bij
subarachnoïdale bloeding soms preretinale bloedingen. Deze zijn vrijwel bewijzend voor een
SAB.)

Oriënterend onderzoek van de motoriek
Latente parese van linker arm en been.
(Commentaar: Kan aanwijzing geven voor lokalisatie en eventuele intracerebrale uitbreiding
van de bloeding. Bij ernstige parese (hemiplegie) moet men denken aan primair
intracerebraal haematoom.)

Spierrekkingsreflexen
Symmetrisch
(Commentaar: Eenzijdige reflexverhoging kan het vermoeden van een centrale (cerebrale)
aandoening steunen.)

Voetzoolreflex
Babinski links.
(Commentaar: Samen met de lichte hemiparese links wijst dit op een lokalisatie in de rechter
cerebrale hemisfeer.)

Koorddansersgang
Gestoord. Patiënt wankelt en braakt eenmaal.
(Commentaar: Patiënt is te ziek voor deze proef. Gevaarlijke inspanning bij subarachnoïdale
bloeding, waar u, gezien de anamnese, aan moet denken.)

Top-neus/Knie-hak proef
Geen afwijkingen.
(Commentaar: Een cerebellair haematoom kan zich soms ook presenteren met acute hevige
hoofdpijn en dus lijken op een SAB.)

Tweepuntsdiscriminatie armen en benen
Normaal.
(Commentaar: Dit behoort bij het gedetailleerde sensibiliteitsonderzoek. Niet relevant bij
acuut zieke patiënten.)

Vibratiezin
Ongestoord.
(Commentaar: Niet relevant. Oriënterend sensibiliteitsonderzoek is voldoende.)

Oriënterend sensibiliteitsonderzoek

Geen afwijkingen.
(Commentaar: Van belang in verband met de lokalisatie en documentatie van de
uitgebreidheid van de cerebrale dysfunctie.)

Auscultatie thorax
Geen afwijkingen hoorbaar over de longen.
Over het hart is een ejectie souffle hoorbaar, II/VI.
(Commentaar: Nu niet relevant, als er geen manifeste dyspnoe of cyanose is. Eventueel later,
preoperatief. Bij ernstige klepgebreken zou u aan endocarditis en sepsis kunnen denken, met
cerebrale abcessen. Dit is hier onwaarschijnlijk.)

Palpatie aa. femorales in de lies
Beiderzijds normaal.
(Commentaar: Als u van plan bent een cerebrale arteriografie te laten doen, is het nuttig de
radioloog te informeren over eventueel slechte arterieën i.v.m. de Seldingertechniek.)

Laboratorium
Bilirubine: 12,4 μmol/l (Commentaar: geen reden om een afwijking te verwachten.
Kostenverhogend.)
AF: 54 U/l (Commentaar: geen reden om een afwijking te verwachten. Kostenverhogend.)
LuesreactiesL VDRL en TPHA negatief. (Commentaar: Neurolues verloopt toaal anders. Door
veel artsen wordt dit onderzoek als routine beschouwd bij neurologische patiënten. In dit
geval lijkt het geen zinvolle test.)
BSE: 8 mm. (Commentaar: Patiënt zou ook aan meningitis kunnen lijden, dus relevant.
Daarnaast ook standaardonderzoek bij ernstig zieke patiënt.)
Urine sediment: geen afwijkingen. (Commentaar: Niet overslaan bij deze zieke patiënt, te
meer daar er allerlei complicaties te verwachten zijn en hij waarschijnlijk geopereerd moet
worden.)
Hb: 10,2 mmol/l. (Commentaar: Niet overslaan bij deze zieke patiënt, te meer daar er allerlei
complicaties te verwachten zijn en hij waarschijnlijk geopereerd moet worden.)
Ht: 0,47. (Commentaar: Niet overslaan bij deze zieke patiënt, te meer daar er allerlei
complicaties te verwachten zijn en hij waarschijnlijk geopereerd moet worden.)
Creatinine: 6,8 mmol/l (Commentaar: Als onderdeel van pre-operatieve screening.)
Ureum: 78 mmol/l (Commentaar: Geen reden om aan te vragen zonder afwijken Creatinine.
Dient ter differentiatie voor pre- of renale oorzaak van eventuele nierfunctiestoornis.)
Natrium: 138 mmol/l (Commentaar: Als onderdeel van pre-operatieve screening.)
Kalium: 4,3 mmol/l (Commentaar: Als onderdeel van pre-operatieve screening.)

Aanvullend onderzoek

EEG
Licht diffus gestoord.
(Commentaar: Geen sprake van epilepsie. Deze informatie is niet van belang bij deze acuut
zieke patiënt. Bovendien is het tijdrovend.)

CT-scan hersenen
Bloed in de cisternen.
(Commentaar: In de eerste dagen na een SAB vindt men in >90% van de gevallen bloed in
de cisternen. Dit is dus het onderzoek dat met de minste belasting de meeste informatie
geeft. U heeft de diagnose hiermee vrijwel bewezen.)

Isotopen-scan hersenen
Er zijn bij dit onderzoek geen afwijkingen waargenomen.
(Commentaar: Een tumor cerebri is wel zeer onwaarschijnlijk. Bloed in de subarachnoïdale
ruimte is met die onderzoek niet te zien. Wel op een CT-scan.)

Angiografie van de cerebrale arterieën
Aneurysma van de a. cerebri media dextra.
(Commentaar: Voor de eventuele behandeling (operatie) is het nodig te weten of er een
aneurysma is en zo ja, waar. De diagnose SAB wordt gesteld d.m.v. de CT-scan.)

Lumbaalpunctie
Liquor is sanguinolent, na afdraaien xanthochroom.
(Commentaar: Gezien de CT-scan overbodig. Het is echter wel gewenst indien u geen
beschikking heeft over een CT-scan, of indien de CT-scan geen subarachnoïdaal bloed laat
zien, bij een verdachte anamnese.)

EMG
Normaal.
(Commentaar: Patiënt heeft een hersenaandoening, geen stoornis van perifere zenuwen of
spieren.)

ECG
Geen afwijkingen.
(Commentaar: Dit onderzoek is in deze situatie louter voor pre-operatieve screening.)

Therapie
Patient moet onmiddelijk ingesteld worden met een infuus van 3 liter per 24 uur vocht en 6 dd
60 mg Nimodipine, om ischaemie tegen te gaan.
Absoluut fout is het toedienen van bloeddrukverlagers, of diuretica, de bloeddruk moet hoog
(!) gehouden worden. Indien niet ontstaat een zware ischaemie met infarct op dag 4
Voorafgaande aan de operatie moet standaard pre-operatief bloed gekozen worden en Xthorax
aangevraagd.
Clippen kan in ieder geval pas op dag 2, maar student kan uitstellen of afwachten of kiezen
voor coilen en dat kan pas op dag 3. Dag 3 herstelt de patiënt.

Nimodipine
6 dd 60 mg
Commentaar: Het toedienen van een ruime hoeveelheid vocht is tegenwoordig standaard
beleid bij een SAB. Op deze manier wordt een hoge bloeddruk gehandhaafd, wat de
doorbloeding bevordert.

Clippen
Uw patient ondergaat een clipoperatie. Hierbij wordt het aneurysma afgeklemd waardoor een
nieuwe bloeding voorkomen wordt.
Commentaar: Tot 4 jaar geleden was clippen de operatiemethode bij een subarachnoidale
bloeding. Bij deze ingrijpende hersenoperatie wordt het vat afgeklemd. Hiervoor dient een
heel operatieteam, met een neurochirurg, een anaesthesist en een OK beschikbaar te zijn.
Het is een lange operatie. Een plotselinge traumaoperatie zal vaak voorgaan, waardoor de
operatie moet worden uitgesteld.

Coilen
Er wordt een platina draadje via de lies het hersenvat ingebracht. Eenmaal in het vat neemt
het draadje uit zichzelf weer een dubbele spiraalvorm aan, wat bloeden verhindert.
Commentaar: Coilen is een relatief nieuw alternatief voor clippen. Hierbij wordt een platina
draaidje via de lies het hersenvat ingebracht. Eenmaal in het vat neemt het draadje uit
zichzelf weer een dubbele spiraalvorm aan, wat bloeden verhindert. Dit is een veel geringere
ingreep dan clippen, wat, zeker bij al bestaande geirriteerdheid van de hersenen, leidt tot veel
sneller lichamelijk en psychisch herstel van de patient. Voor coilen dient een gespecialiseerde
neurochirurg in huis te zijn. Dit is op dit moment meestal slechts een maal per week,
waardoor men vaak toch de voorkeur geeft aan clippen.

Stoppen bloeding
Het lukt u tenslotte om de bloeding te stoppen.

Ontslag
U stuurt de patiënt naar huis.
Commentaar: Het is zeer onverstandig om een patient met dergelijke hevige, acuut ontstane
hoofdpijn naar huis te sturen voordat u een levensbedreigende oorzaak heeft uitgesloten.

Diuretica (negatieve score)
U schrijft patiente diuretica voor.
Commentaar: Door de bloeding kan er een drukverschil ontstaan omdat er bloed weglekt. Het
lichaam verhoogt de bloeddruk om de doorbloeding van de hersenen te handhaven. Deze
verhoogde bloeddruk is dus functioneel! Medicamenteuze bloeddrukverlaging veroorzaakt
kan de doorbloeding verminderen, hierdoor kan een infarct ontstaan.

Opname

De patiënt wordt opgenomen op de afdeling Neurologie.
Commentaar: Opname is absoluut noodzakelijk bij zo een ernstig beeld.

Bloeddrukverlaging (negatieve score)
U geeft patiente bloeddrukverlaging in verband met de hoge bloeddruk.
Commentaar: Door de bloeding kan er een drukverschil ontstaan omdat er bloed weglekt. Het
lichaam verhoogt de bloeddruk om de doorbloeding van de hersenen te handhaven. Deze
verhoogde bloeddruk is dus functioneel! Medicamenteuze bloeddrukverlaging veroorzaakt
kan de doorbloeding verminderen, hierdoor kan een infarct ontstaan.

Inbrengen infuus

U legt een glucose-zout infuus aan. 3 liter vocht per 24 uur.
Commentaar: Het toedienen van een ruime hoeveelheidvocht is tegenwoordig standaard
beleid bij een SAB. Op deze manier wordt een hoge bloeddruk gehandhaafd, wat de
doorbloeding bevordert.

Paracetamol 500 mg
/s Gebruik bij pijn of koorts. Gebruik 1 of 2 tabletten. Maximaal 8 tabletten per dag.
Commentaar: Paracetamol is een goede pijnstiller bij dit ziektebeeld.

Paracetamol 500 mg zetpil
/s Gebruik bij pijn of koorts. Gebruik 1 of 2 zetpillen. Maximaal 8 maal per dag.
Commentaar: Paracetamol is een goede pijnstiller bij dit ziektebeeld. Een zetpil geniet de
voorkeur boven orale inname in verband met braken.

Morfine injectie 10 mg (negatieve score)
/s Bij acute heftige pijn.
Commentaar: Morfine is gecontraindiceerd bij hersentrauma en verhoogde intracraniale druk.
Van morfine zal de patient suf worden. Andere oorzaken van sufheid kunnen dan over het
hoofd worden gezien.

Bloedtransfusie
U dient 3 zakken bloed toe.
Commentaar: In 1 op de 10 gevallen kan het aneurysma gaan bloeden. Minimaal 3 zakken.

Nabespreking
In deze casus ging het om een subarachnoïdale bloeding.
Indien een patient op de eerste hulp verschijnt met zeer hevige hoofdpijn
dient u hier altijd op bedacht te zijn.

Algemeen:
Aneurysmale subarachnoidale bloedingen komen vnl voor tussen de 55 en 60 jaar.
Ongeveer 20% van de gevallen treedt op tussen 15 en 45 jaar.
30% van de aneurysmale subarachnoidale bloedingen gebeurt tijdens de slaap.
50% van de patiënten met aneurysmata hebben waarschuwende symptomen, meestal 6 tot
20 dagen voor de subarachnoidale bloedingen.
Hoofdpijn is gelateraliseerd in 30%, meestal aan de zijde van het aneurysma.
Subarachnoidale bloedingen treden vaak op samen met een intracerebrale bloeding in 20 tot
40% van de gevallen met een intraventriculaire bloeding in 13 tot 28% van de gevallen en
met subdurale bloeding in 2 tot 5% van de gevallen.
De 30 dagen mortaliteit voor subarachnoidale bloedingen is 46%.

Risicofactoren voor subarachnoidale bloedingen:

- hypertensie
- roken
- orale contraceptiva
- alcohol
- belangrijke variaties in bloeddruk
- zwangerschap
- licht verhoogd risico bij lumbaalpunctie en/of angiografie
- licht verhoogd risico bij ouder worden
- cocaïnemisbruik

Prognose van aneurysmale subarachnoidale bloedingen:
10 tot 15% van de patiënten sterven alvorens het ziekenhuis te bereiken.
Mortaliteit is 10% in de eerste dagen.
De algemene mortaliteit is 50 tot 60% in de eerste 30 dagen na een bloeding.
Ongeveer 50% van de overlevers hebben een belangrijke handicap.
66% van de patiënten die een succesvolle aneurysmaclipping hebben gehad,
hebben desalnietemin niet meer dezelfde levenskwaliteit als voor de
subarachnoidale bloeding.

Typische symptomen van subarachnoidale bloeding:
- plots optredende hoofdpijn
- vaak geassocieerd met braken
- syncope
- nekpijnen, nekstijfheid
- fotofobie
- verlaagd bewustzijn
- focale craniaal zenuwdeficiet
- lage rugpijn is mogelijk tgv irritatie van de lumbale zenuwwortel
Hoofdpijn is het meest algemeen symptoom aanwezig in 97% van de gevallen, meestal zeer
ernstig, en kan optreden als een waarschuwende hoofdpijn. Die hoofdpijn kan plots optreden
en nadien weer verdwijnen waardoor patiënt geen medische hulp zoekt.

Behandeling van subarachnoidale bloedingen:
Een patiënt met een subarachnoidale bloeding moet na de diagnosestelling (CT hersenen
met daarop aansluitend viervatenangiografie) opgenomen worden op de Intensive Care voor
stabilisatie en neuro-observatie.
Cardiale monitoring wordt uitgevoerd gezien subarachnoidale bloeding kan geassocieerd zijn
met aritmieën en ECG-veranderingen in 50% van de gevallen. Naast preventie van
hyponatriemie, hypovolemie en epilepsie, wordt de aandacht vooral gericht op toename van
de cerebrale bloedflow met een toename van de cerebrale perfusiedruk en het behouden van
een een uvolemie behouden.
Verder is neuroprotectie belangrijk. Nimodipine wordt gegeven als preventie voor
vasospasmen als éénmaal het aneurysma geclipt of gecoiled is.

Differentiaaldiagnose

Technische opbouw casus
Alle symptomen zijn gekoppeld aan de parameter ‘mate van ziekte’.
De operatieve behandelingen van de patiënt zijn gekoppeld aan de parameter ‘Mate van
ziekte’.

Bron:
Leids Universitair Medisch Centrum